Tesbih kültüründe "Zar" kelimesi geçtiğinde akan sular durur. Genellikle oyun zarlarından yapıldığı sanılan, ancak aslında malzemesi ve döküm tekniğiyle çok daha özel bir kategoriyi temsil eden Zar Kehribar, tesbih sanatının en narin ve en prestijli üyelerinden biridir. Hem ele oturuşu hem de çıkardığı o karakteristik ses, onu diğer tüm tesbihlerden ayırır.
Zar Kehribar İsmi Nereden Geliyor?
Zar kehribar ismi, iki temel kaynaktan beslenir. Birincisi, gerçekten de eski dönemlerde (özellikle Almanya ve İngiltere'de) üretilen yüksek kaliteli oyun zarlarının malzemesinden veya bizzat o zarların tornalanmasıyla yapılmasından gelir. İkincisi ve günümüzde daha yaygın olanı ise; malzemenin döküm tekniği ve inceliğiyle alakalıdır. Zar kehribarlar, diğer kehribar türlerine göre daha sert ve yoğun bir yapıya sahiptir, bu da onların çok ince kesilmesine (zar gibi) olanak tanır.
Zar Kehribarın En Belirgin Özellikleri
1. Efsanevi "Tok" Ses
Zar kehribar denince akla ilk gelen şey sestir. Habbeler birbirine çarptığında, diğer tesbihlerden çok daha farklı, metalik tınıya yakın, tok ve net bir ses çıkarır. Tesbih çekme ritüelinde sese önem verenler için zar kehribarın alternatifi yoktur.
2. Kadifemsi ve Yağlı Dokunuş
Kaliteli bir zar kehribar, elde "yağ gibi" kayar. Malzemenin kimyası gereği yüzeyi pürüzsüzdür ve ele yapışmaz. Çektikçe parmak uçlarında bıraktığı his, stresi almada birebirdir.
3. Hare Yapısı ve Renk
Zar kehribarlar genellikle koyu kırmızı, turuncu, bal rengi veya karışık hareli renklerde olur. Özellikle "Alman Zar" denilen türlerde, malzemenin içindeki helezonik hareler, tesbihin her bir habbesinde farklı bir sanat eseri gibi durur. Işığa tutulduğunda bu harelerin dansı büyüleyicidir.
Zar Kehribar Çeşitleri
- Oyun Zarı Tesbihler: Gerçek antika oyun zarlarının delinip işlenmesiyle yapılır. Köşeli (küp) formları korunabilir veya yuvarlatılabilir. Üzerindeki zar rakamlarının (1-6) görünmesi, bu tesbihlere ayrı bir hava katar ve koleksiyonluk değerleri çok yüksektir.
- Blok Zar Malzeme: Zar yapımında kullanılan hammadde bloklarından, usta ellerde özel olarak tornalanan tesbihlerdir. Bunlar istenilen modelde (beyzi, kesme, kapsül) yapılabilir.
- Katalin Zar: 1930'ların efsanevi malzemesi Katalin'den yapılan ve zar özelliği taşıyan tesbihlerdir.
Neden Bu Kadar Değerli?
Zar kehribarın değerli olmasının sebebi, malzemenin nadirliği ve işçiliğin zorluğudur. Zar malzemesi sert ve kırılgandır. Onu çatlatmadan işlemek, hele ki "zar inceliğinde" havşalar açmak her babayiğidin harcı değildir. Büyük ustalar, zar kehribarı işlerken yeteneklerini konuşturur. Ayrıca eski malzeme zar kehribarların stokları tükendiği için, her geçen gün fiyatları artmaktadır.
Kullanım Tavsiyeleri
Zar kehribar nazik bir güzeldir. Sert düşmelere karşı (özellikle beton zemine) diğer tesbihlere göre daha hassas olabilir. Bu tesbihler genellikle "cep tesbihi" olarak değil, özel anlarda, dost meclislerinde veya koleksiyon vitrinlerinde sergilenmek üzere tercih edilir. Ancak yeni döküm kaliteli zar malzemeler, günlük kullanıma da uygun dayanıklılıktadır.
Eğer tesbih koleksiyonunuzda "sesiyle konuşan" bir parça eksikse, o boşluğu dolduracak tek aday Zar Kehribardır.