Erzurum’un Kara Elması: Oltu Taşı Tesbih Sanatı

Türkiye’nin yer altı zenginlikleri arasında, tesbih kültürüne adını altın harflerle yazdırmış, "Siyah İnci" veya "Kara Kehribar" olarak da bilinen efsanevi bir materyal vardır: Erzurum Oltu Taşı. Erzurum’un Oltu ilçesinin sarp dağlarından, yerin metrelerce altından binbir emekle çıkarılan bu yarı değerli taş, yüzyıllardır sabır, inanç ve estetiğin sembolü olmuştur. Jeolojik olarak bir linyit türü olan ancak özellikleri bakımından kömürden tamamen ayrılan Oltu taşı, işlendiğinde aldığı muazzam parlaklık ve elde bıraktığı o eşsiz dokunma hissiyle dünyada eşi benzeri olmayan bir tesbih materyalidir.

Toprağın Altından Bileklere Uzanan Zorlu Yolculuk

Oltu taşının tesbih haline gelmesi, sıradan bir üretim süreci değildir; adeta bir macera ve sabır sınavıdır. Oltu’nun köylerinde, dağlık arazilerde açılan daracık tünellerden, kazma ve kürek ile, hiçbir modern makine kullanılmadan çıkarılır. Damarlar halinde bulunan bu taş, yer altındayken yumuşaktır ve havayla temas ettiğinde sertleşmeye başlar. Bu yüzden çıkarıldıktan sonra nemli ortamlarda muhafaza edilerek atölyelere ulaştırılmalıdır. Usta ellerde tornalanıp şekil verildiğinde ise o mat siyah taş, cam gibi parlayan, simsiyah ve asil bir mücevhere dönüşür.

Oltu Taşının Fiziksel ve Ruhsal Faydaları

Oltu taşı tesbihler, sadece estetik birer obje değil, aynı zamanda ruhsal ve bedensel birer terapi aracıdır. Halk arasında ve litoterapi (taşlarla tedavi) alanında bilinen en önemli özelliği, negatif enerjiyi emmesidir. Günümüzün en büyük sorunu olan stres, gerginlik ve elektronik cihazlardan (telefon, bilgisayar) yüklenilen statik elektriği vücuttan atmaya yardımcı olur.

• Stres Giderici: Oltu tesbih çekmek, eldeki sinir uçlarını uyararak sakinleşmeyi sağlar. "Sabır Taşı" denmesinin bir sebebi de budur.
• Pozitif Enerji: Kişiye öz güven ve cesaret verdiğine, negatif düşünceleri zihinden uzaklaştırdığına inanılır.
• Fiziksel Rahatlama: Boyun ve baş ağrılarına, özellikle migren gibi rahatsızlıklara iyi geldiği rivayet edilir.

Gerçek Oltu Taşı Nasıl Anlaşılır?

Değeri ve talebi yüksek olduğu için piyasada "Rus Oltusu" (aslında bir çeşit kömür veya plastik) veya Gürcistan Oltusu gibi isimlerle satılan taklitler bulunmaktadır. Hakiki Erzurum Oltu taşını ayırt etmek için şu yöntemler kullanılır:

1. Statik Elektrik Testi: Oltu taşı sürtünme ile elektriklenir. Tesbihi kumaşa veya elinize hızlıca sürttükten sonra küçük kağıt parçalarına veya sigara külüne yaklaştırırsanız, mıknatıs gibi çektiğini görürsünüz.
2. Buhar Testi: Taşa "huff" diye nefes verdiğinizde üzerindeki buğu, camda olduğu gibi hemen kaybolmaz, bir süre kalır ve nemi emer.
3. Kazıma Testi: Bir iğne ucuyla taşın görünmeyen bir yerini (örneğin delik ağzını) hafifçe kazıdığınızda kahverengi bir toz çıkıyorsa oltu olma ihtimali yüksektir. Siyah toz çıkıyorsa muhtemelen kömür veya taklittir.

Gümüş ve Altınla Buluşan Sanat: Oltu İşçiliği

Oltu taşı, gümüş ve altın işlemeyi en iyi kabul eden taşlardan biridir. Erzurum çarşısındaki ustalar, "Gümüş Kakma" tekniği ile taşın üzerine milimetrik kanallar açar ve buralara gümüş teller yerleştirerek motifler çizerler. Bazen firuze, mercan gibi taşlarla süslenerek "çakma" modeller üretilir. Sade modellerin asaleti başka, gümüş işlemeli modellerin ihtişamı başkadır.

Kullanım ve Bakım

Oltu taşı kırılgandır; sert zeminlere düşürmekten kaçınmalısınız. Kullandıkça parlayan bir taştır, ekstra bir cila gerektirmez; en iyi cilası sahibinin parmaklarıdır. Uzun süre kullanılmayacaksa, çatlamaması için hafif nemli bir ortamda veya kapalı bir kutuda saklanması önerilir.